Actueel
Wat gebeurt er écht in de laatste seconden van je leven? Wetenschappers weten het!
Een van de grootste mysteries van het menselijk leven is wat er gebeurt in de laatste momenten vóór het overlijden. Al jarenlang bestaan er verhalen over mensen die zeggen dat hun leven “voor hun ogen voorbijflitste”. Hoewel dit vaak voorkomt in films en boeken, is er wetenschappelijk nog weinig bekend over wat zich daadwerkelijk in het brein afspeelt tijdens de laatste levensfase.
Een bijzonder onderzoek heeft daar mogelijk een eerste inkijkje in gegeven. De bevindingen zijn opvallend, maar onderzoekers benadrukken dat voorzichtigheid geboden blijft bij het trekken van conclusies.
Een onverwachte wetenschappelijke ontdekking
Het onderzoek ontstond niet als een gepland experiment naar het stervensproces.
Wetenschappers waren bezig met het registreren van de hersenactiviteit van een 87-jarige patiënt die werd onderzocht vanwege epilepsie. Tijdens deze metingen kreeg de patiënt onverwacht een fatale hartstilstand.
Omdat de meetapparatuur op dat moment al actief was, konden onderzoekers de hersenactiviteit blijven registreren vlak vóór en kort na het overlijden. Zulke gegevens zijn uitzonderlijk zeldzaam, omdat het vrijwel onmogelijk is om dergelijke metingen bewust uit te voeren.
Opvallende hersengolven
Bij de analyse zagen de onderzoekers dat bepaalde hersengolven actief bleven in de laatste seconden rond het overlijden.
Met name zogenoemde gamma-golven trokken de aandacht. Deze hersenactiviteit wordt normaal gesproken ook gezien tijdens processen zoals dromen, het ophalen van herinneringen, concentratie en het verwerken van informatie.
De activiteit werd waargenomen in de ongeveer dertig seconden vóór en na het moment waarop het hart stopte.
Mogelijke rol van herinneringen
Op basis van de metingen opperen de onderzoekers dat het brein in die laatste momenten mogelijk nog herinneringen verwerkt of eerdere ervaringen activeert.
Dat betekent niet dat mensen letterlijk een complete film van hun leven zien afspelen, zoals vaak in speelfilms wordt uitgebeeld.
Volgens de onderzoekers zou het eerder kunnen gaan om korte fragmenten of belangrijke herinneringen die door het brein worden geactiveerd. Welke herinneringen dat precies zijn en of mensen zich daarvan bewust zijn, is niet bekend.
Geen bewijs dat iedereen hetzelfde ervaart
De onderzoekers plaatsen zelf belangrijke kanttekeningen bij hun bevindingen.
Het onderzoek is gebaseerd op de hersenactiviteit van één patiënt. Daardoor is niet vast te stellen of hetzelfde proces zich ook voordoet bij andere mensen.
Daarnaast had de patiënt epilepsie, een aandoening die invloed kan hebben op hersenactiviteit. Ook dat maakt het moeilijk om de resultaten zonder meer te vertalen naar de algemene bevolking.
Meer onderzoek is daarom noodzakelijk voordat definitieve conclusies kunnen worden getrokken.
Veel vragen blijven onbeantwoord
Hoewel de metingen bijzonder zijn, roepen ze minstens zoveel vragen op als antwoorden.
Zo is onduidelijk of de waargenomen hersenactiviteit daadwerkelijk gepaard gaat met een bewuste ervaring, of dat het gaat om een automatisch biologisch proces dat plaatsvindt terwijl het lichaam overlijdt.
Ook weten wetenschappers niet of mensen dergelijke momenten daadwerkelijk ervaren of zich daar – als reanimatie mogelijk zou zijn – later iets van zouden kunnen herinneren.
Dood blijft grotendeels onbegrepen
Het stervensproces behoort nog altijd tot de minst begrepen onderdelen van de medische wetenschap.
Hoewel artsen veel weten over wat er lichamelijk gebeurt wanneer hart en longen stoppen met functioneren, is veel minder bekend over de laatste activiteit van de hersenen.
Nieuwe technieken maken het mogelijk om hersengolven steeds nauwkeuriger te meten, waardoor onderzoekers stap voor stap meer inzicht krijgen in deze complexe processen.
Voorzichtig omgaan met de resultaten
Neurologen benadrukken dat het belangrijk is om de resultaten niet te overschatten.
De waargenomen hersenactiviteit betekent niet automatisch dat mensen vlak voor hun overlijden bewust hun hele leven opnieuw beleven. Daarvoor ontbreekt op dit moment wetenschappelijk bewijs.
Wel laten de metingen zien dat de hersenen mogelijk langer actief blijven dan lange tijd werd aangenomen.
Een fascinerend onderzoeksgebied
Ondanks de vele onbeantwoorde vragen wordt het onderzoek door wetenschappers gezien als een bijzondere stap in het begrijpen van de laatste momenten van het menselijk leven.
Door toekomstige studies hopen onderzoekers beter te kunnen vaststellen welke hersenprocessen plaatsvinden tijdens het overlijden en welke betekenis die activiteit heeft.
Voorlopig blijft het antwoord op de vraag wat iemand precies ervaart in de laatste seconden van het leven onbekend. Wel lijkt duidelijk dat het menselijk brein zelfs tijdens die laatste fase nog opmerkelijke activiteit kan vertonen. Dat maakt dit onderzoeksgebied tot een van de meest intrigerende onderwerpen binnen de moderne neurowetenschap.
Actueel
Cabaretière Paulien Cornelisse (50) overleden

Verdrietig nieuws uit de Nederlandse theater- en boekenwereld. Schrijfster, cabaretière en taalvirtuoos Paulien Cornelisse is op 50-jarige leeftijd 0verleden. Haar management en uitgeverij hebben bekendgemaakt dat zij is 0verleden aan de gevolgen van k*nker. Cornelisse was al geruime tijd z!ek en werd daarvoor behandeld. Ze laat haar partner Chris Bajema en hun 11-jarige zoon Wiek achter.
Het nieuws over haar 0verlijden komt hard aan. Eerder op de dag werd namelijk nog bekendgemaakt dat haar geplande theatervoorstellingen vanwege haar gezondheid niet door konden gaan. Enkele uren later volgde het bericht dat Cornelisse is 0verleden.
Theatervoorstellingen Paulien Cornelisse geannuleerd
Theater DeLaMar maakte eerder bekend dat Cornelisse voorlopig niet meer op het podium zou verschijnen. Haar gezondheid liet het volgens het theater niet toe om de geplande voorstellingen door te laten gaan.
“Tot onze grote spijt kan de voorstelling van Paulien Cornelisse in DeLaMar niet doorgaan. Haar gezondheid en daarmee haar energie laten het de komende tijd niet toe om op het podium te staan. We betreuren het zeer. Paulien zelf ook”, liet het theater weten.
Op dat moment was nog niet bekend dat enkele uren later het verdrietige bericht over haar 0verlijden naar buiten zou komen.
Haar management en uitgeverij bevestigden vervolgens dat de schrijfster en cabaretière op 50-jarige leeftijd is 0verleden aan de gevolgen van k*nker.
Paulien Cornelisse had k*nker
Cornelisse maakte ongeveer twee jaar geleden bekend dat bij haar k*nker was vastgesteld. Sindsdien werd ze behandeld voor de z!ekte en onderging ze onder meer chemotherapie.
Ondanks haar z!ekte bleef ze waar mogelijk actief. Dat maakte het bericht dat haar voorstellingen vanwege gezondheidsredenen moesten worden geschrapt extra zorgwekkend.
Het nieuws over haar 0verlijden verspreidde zich dinsdagavond snel. Voor veel mensen was Cornelisse immers al jarenlang een vertrouwd gezicht en vooral een vertrouwde stem in de Nederlandse culturele wereld.
Ze wist cabaret, literatuur en haar fascinatie voor taal op een manier te combineren die haar een geheel eigen plaats gaf.
Van cabaretduo naar solocarrière
Cornelisse begon haar carrière in het theater aan het begin van deze eeuw. Aanvankelijk stond ze samen met Irene van der Aart op het podium als cabaretduo.
Later besloot ze alleen verder te gaan en bouwde ze een succesvolle solocarrière op.
In 2007 deed Cornelisse mee aan het Leids Cabaret Festival, waar ze als tweede eindigde. Het betekende een belangrijke stap in haar carrière en in de jaren daarna groeide haar bekendheid snel.
Met haar theaterprogramma’s ontwikkelde ze een herkenbare stijl. Taal, menselijke eigenaardigheden en alledaagse situaties speelden daarin vaak een belangrijke rol.
In 2010 werd haar werk bekroond toen ze voor haar programma Dagbraken de Neerlands Hoop ontving. Die prijs wordt toegekend aan veelbelovend cabarettalent met opvallend theaterwerk.
Maar Cornelisse zou uiteindelijk bij een veel groter publiek bekend worden dan alleen de bezoekers van haar theatervoorstellingen.
Doorbraak met ‘Taal is zeg maar echt mijn ding’
Naast haar werk als cabaretière had Cornelisse namelijk een enorme liefde voor taal. Juist daarmee wist ze honderdduizenden lezers te bereiken.
In 2009 verscheen haar boek Taal is zeg maar echt mijn ding. Daarin keek ze op haar kenmerkende manier naar het Nederlands en vooral naar de soms vreemde manier waarop mensen met taal omgaan.
Het boek werd een groot succes en groeide uit tot een bestseller. Het succes was zo groot dat het werk jaren later zelfs werd verfilmd.
Daar bleef het niet bij.
Na haar doorbraak als schrijfster verschenen onder meer En dan nog iets, De verwarde cavia en Taal voor de leuk. Ook daarin bleef haar scherpe observatievermogen een belangrijk onderdeel van haar werk.
Cornelisse kon iets alledaags als een gesprek op kantoor, een merkwaardige formulering of een klein taalverschijnsel uitvergroten tot iets waar duizenden mensen zichzelf in herkenden.
Jarenlang columnist
Ook als columnist maakte Cornelisse naam. Haar stukken verschenen jarenlang in NRC en later schreef ze ook voor de Volkskrant.
Daarmee bleef ze een breed publiek bereiken, ook buiten het theater en haar boeken om.
Haar populariteit onder lezers bleek eveneens uit de nominaties voor de NS Publieksprijs. Tijdens haar carrière werd Cornelisse drie keer genomineerd voor die publieksprijs.
Vorig jaar wist ze de prijs uiteindelijk daadwerkelijk te winnen met De verwarde cavia – Terug op kantoor.
Het was opnieuw een bijzondere erkenning voor een personage waarmee veel lezers inmiddels vertrouwd waren geraakt.
De verwarde cavia
De verwarde cavia groeide uit tot een van haar bekendste werken. Het verhaal draait om cavia Caaf, die op een kantoor werkt en daar wordt geconfronteerd met alle merkwaardige gewoontes en sociale regels van het kantoorleven.
Juist dat soort situaties pasten goed bij Cornelisses manier van kijken naar mensen. Ogenschijnlijk kleine gebeurtenissen konden bij haar veranderen in scherpe en tegelijkertijd humoristische observaties over communicatie en menselijk gedrag.
Die combinatie van taal en humor liep als een rode draad door vrijwel haar gehele carrière.
Ze was daardoor moeilijk in één hokje te plaatsen. Voor de één was ze in de eerste plaats cabaretière, voor een ander schrijfster of columnist. Voor veel mensen was ze vooral degene die hen op een andere manier naar alledaagse taal liet kijken.
Slechts 50 jaar geworden
Met haar 0verlijden komt op veel te jonge leeftijd een einde aan een veelzijdige carrière die ruim twee decennia omspande.
Het verdrietige nieuws krijgt bovendien extra lading doordat enkele uren voordat haar 0verlijden bekend werd nog werd gemeld dat haar gezondheid het niet langer toeliet om op het podium te staan.
Paulien Cornelisse is slechts 50 jaar geworden.
Ze laat haar partner Chris Bajema en hun 11-jarige zoon Wiek achter. Daarnaast laat ze een omvangrijk oeuvre na van boeken, columns en theaterprogramma’s waarmee ze jarenlang een groot publiek wist te bereiken.
Voor veel lezers en theaterbezoekers zal haar bijzondere manier van kijken naar taal en het dagelijkse leven onlosmakelijk met haar naam verbonden blijven.
Wij wensen haar partner, zoon, familie, vrienden en andere dierbaren veel sterkte met dit grote verlies.
-
Actueel2 jaar agoHardnekkige gerucht blijkt tóch waar: ‘Dit heeft Marco Borsato allemaal met Maan gedaan!’
-
Actueel2 jaar agoJutta Leerdam stapt in ijsbad en laat per ongeluk een beetje teveel zien
-
Actueel2 jaar agoMartijn Krabbé deelt verdrietig bericht: ‘Zo lang heb ik nog’
-
Actueel2 jaar agoKijkers geschokt door actie van gast in Lang Leve de Liefde: slurf tevoorschijn gehaald
-
Actueel2 jaar agoAndré Hazes deelt per ongeluk beelden van vrij partijtje met Monique Westenberg
-
Actueel2 jaar agoOphef: Lang Leve de Liefde-deelnemers Laura en Duco liggen te wippen en geven volledige show weg
-
Actueel2 jaar agoZangeres Maan laat op podium zien wat ze in huis heeft tijdens optreden. Daar kunnen de mannen wel van genieten
-
Actueel2 jaar agoVolgers verdrietig door heftige post van Emma Heesters 😔