Kabinet wil arbeidsongeschiktheidsregeling aanpassen: duizenden Nederlanders vrezen inkomensverlies

Het nieuwe kabinet heeft plannen aangekondigd die grote gevolgen kunnen hebben voor mensen die langdurig z!ek zijn en volledig arbeidsongeschikt worden verklaard. Volgens berekeningen van vakbond CNV kunnen sommige uitkeringsgerechtigden straks tot ongeveer 270 euro per maand minder ontvangen dan onder de huidige regeling. In combinatie met andere aangekondigde veranderingen kan dit bedrag in sommige situaties nog verder oplopen.

De voorgestelde maatregelen maken deel uit van bredere hervormingen binnen het sociale zekerheidsstelsel. Het doel is volgens de regering vooral om het systeem eenvoudiger te maken en beter uitvoerbaar voor instanties zoals het UWV. Tegelijkertijd roept het plan veel vragen op, vooral bij belangenorganisaties en mensen die afhankelijk zijn van een arbeidsongeschiktheidsuitkering.

Wat verandert er precies?

Op dit moment bestaat er binnen de WIA (Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen) een speciale regeling voor mensen die volledig én duurzaam arbeidsongeschikt zijn: de zogenaamde IVA-uitkering. Deze uitkering bedraagt ongeveer 75 procent van het laatstverdiende loon, tot een vastgesteld maximum.

Het kabinet wil deze regeling vanaf 2030 afschaffen voor nieuwe gevallen. Mensen die nu al een IVA-uitkering ontvangen, zouden hun bestaande rechten behouden. Maar wie vanaf dat moment volledig wordt afgekeurd, valt dan onder dezelfde regeling als mensen die gedeeltelijk arbeidsongeschikt zijn. Dat betekent een uitkering van ongeveer 70 procent van het loon.

Het verschil lijkt op papier klein, maar kan in de praktijk flink oplopen. Volgens CNV kan het maandelijks inkomensverlies voor sommige mensen rond de 270 euro uitkomen.

Wie worden getroffen?

Het gaat vooral om mensen die na een lang z!ekteproces uiteindelijk volledig worden afgekeurd en waarbij herstel of terugkeer naar werk vrijwel onmogelijk is. Denk bijvoorbeeld aan mensen met zware neurologische aandoeningen, ernstige chronische z!ektes of langdurige lichamelijke beperkingen.

Voordat iemand in aanmerking komt voor een IVA-uitkering, gaat daar doorgaans een traject van minstens twee jaar aan vooraf. In die periode wordt vaak geprobeerd om terugkeer naar werk mogelijk te maken, via begeleiding, aangepaste werkzaamheden of re-integratie.

Wanneer dat niet lukt, volgt pas de beoordeling voor volledige arbeidsongeschiktheid. Juist deze groep — die vaak weinig perspectief meer heeft op deelname aan de arbeidsmarkt — ziet nu mogelijk een lagere uitkering tegemoet.

Waarom wil het kabinet dit aanpassen?

Volgens de overheid is het huidige systeem te ingewikkeld geworden. Er bestaan meerdere regelingen naast elkaar, waardoor uitvoering lastig is en fouten sneller ontstaan. Eerdere onderzoeken concludeerden al dat het UWV moeite heeft om alle regels goed uit te voeren.

Door regelingen samen te voegen en verschillen te verkleinen, zou het systeem overzichtelijker en goedkoper worden. De geplande maatregel levert volgens berekeningen van de overheid op termijn meer dan een miljard euro per jaar op.

Daarnaast wil het kabinet ook het maximumdagloon — het loon waarover uitkeringen worden berekend — verlagen. Daardoor ontvangen mensen met een hoger inkomen mogelijk nog minder dan nu het geval is.

Kritiek van vakbonden en experts

Vakbond CNV reageerde kritisch op de plannen. Volgens de organisatie worden juist mensen geraakt die weinig mogelijkheden meer hebben om zelf inkomen te verdienen.

Veel langdurig z!eken krijgen namelijk niet alleen te maken met inkomensverlies, maar ook met hogere kosten. Denk aan medische hulpmiddelen, extra zorgkosten of aanpassingen in huis. Bovendien werkt een partner soms minder om zorg te kunnen bieden.

Volgens critici ontstaat hierdoor het risico dat mensen financieel verder in de knel raken.

Ook wordt erop gewezen dat herkeuring van volledig arbeidsongeschikten nauwelijks leidt tot terugkeer naar werk. Uit cijfers blijkt dat slechts een klein deel van deze groep later alsnog gedeeltelijk arbeidsgeschikt wordt verklaard.

Simpler systeem, maar tegen welke prijs?

Voorstanders van de veranderingen wijzen erop dat vereenvoudiging noodzakelijk is. Een complex systeem zorgt namelijk niet alleen voor administratieve problemen, maar ook voor lange wachttijden en onzekerheid bij aanvragers.

Het kabinet benadrukt dat een eenvoudiger structuur kan helpen om sneller beslissingen te nemen en fouten te voorkomen.

Toch blijft de discussie bestaan over de vraag wie uiteindelijk de rekening betaalt van deze vereenvoudiging. Tegenstanders stellen dat mensen die volledig zijn afgekeurd nu worden geraakt omdat het systeem anders niet meer uitvoerbaar zou zijn.

Financiële gevolgen in de praktijk

Voor mensen die volledig arbeidsongeschikt worden verklaard, betekent het verschil tussen 75 en 70 procent van het loon op jaarbasis duizenden euro’s minder inkomen.

Daar bovenop komt de voorgestelde verlaging van het maximumdagloon. Vooral mensen die vóór hun z!ekte een relatief hoger salaris hadden, kunnen hierdoor extra verlies ervaren.

Hoewel het kabinet benadrukt dat de meeste mensen nog steeds een vangnet behouden, vrezen belangenorganisaties dat sommige huishoudens hierdoor onder financiële druk komen te staan.

Vergrijzing en groeiende instroom

De discussie speelt ook tegen de achtergrond van een groeiend aantal arbeidsongeschikten. Door vergrijzing en een langer werkend leven neemt de instroom in arbeidsongeschiktheidsregelingen toe.

Jaarlijks komen tienduizenden mensen in aanmerking voor langdurige ondersteuning. Dat maakt het systeem duurder en zet extra druk op uitvoeringsinstanties.

Volgens het kabinet zijn hervormingen daarom noodzakelijk om het systeem toekomstbestendig te houden.

Politieke en maatschappelijke discussie

De aangekondigde veranderingen leiden tot een bredere discussie over solidariteit en sociale zekerheid in Nederland. Waar ligt de balans tussen betaalbaarheid en bescherming van kwetsbare groepen?

Voorstanders vinden dat het systeem eenvoudiger en efficiënter moet worden ingericht. Tegenstanders vrezen dat mensen met de zwaarste beperkingen onevenredig hard worden getroffen.

Ook speelt mee dat de maatregelen pas vanaf 2030 ingaan, waardoor er nog ruimte is voor politieke discussie en mogelijke aanpassingen.

Wat betekent dit voor huidige uitkeringsgerechtigden?

Mensen die momenteel al een IVA-uitkering ontvangen, hoeven volgens de huidige plannen niet direct te vrezen voor veranderingen. De nieuwe regels zouden alleen gelden voor toekomstige gevallen.

Toch zorgt de aankondiging nu al voor onrust bij mensen die zich afvragen wat hun situatie in de toekomst zal zijn als hun gezondheid verslechtert of wanneer ze zich opnieuw moeten laten keuren.

Een onderwerp dat blijft spelen

De hervorming van de arbeidsongeschiktheidsregelingen raakt een gevoelige snaar. Voor veel Nederlanders gaat het niet alleen om cijfers, maar om zekerheid en bestaansrust in een moeilijke periode van hun leven.

De komende maanden zal duidelijk worden hoe de plannen verder worden uitgewerkt en of er nog aanpassingen volgen vanuit de politiek of na gesprekken met sociale partners.

Wat nu al vaststaat: de discussie over hoe Nederland omgaat met langdurig z!eken en arbeidsongeschikten is nog lang niet voorbij. Terwijl het kabinet inzet op eenvoud en besparingen, blijft de vraag centraal staan hoe kwetsbare groepen voldoende beschermd kunnen blijven — zowel financieel als maatschappelijk.