Europa houdt de adem in nu de spanningen rond Groenland verder oplopen. Het voornemen van Donald Trump om het strategisch gelegen eiland in te lijven, zorgt voor groeiende onrust binnen de Europese Unie. De voormalige Amerikaanse president liet vandaag opnieuw van zich horen via zijn eigen platform Truth Social. Zijn boodschap was weinig subtiel: “Het is tijd. Het zal gebeuren.” Die woorden hebben in Europese hoofdsteden voor gefronste wenkbrauwen gezorgd. In Nederland reageert aankomend premier Rob Jetten ongekend fel en trekt hij een duidelijke lijn richting Washington.

Groenland als geopolitiek brandpunt

Het idee dat Groenland – officieel onderdeel van het Koninkrijk Denemarken – een inzet zou kunnen worden van Amerikaanse expansiedrift, is niet nieuw. Al tijdens Trumps eerdere presidentschap sprak hij openlijk over zijn interesse in het eiland. Destijds werd het nog afgedaan als een onrealistisch plan, maar de toon is inmiddels veranderd. De herhaalde uitspraken van Trump, gecombineerd met concrete economische maatregelen, maken dat Europa de situatie niet langer als retoriek beschouwt.

Groenland is strategisch van groot belang: het ligt op een cruciale route tussen Noord-Amerika en Europa, herbergt zeldzame grondstoffen en speelt een sleutelrol in militaire en klimaatgeopolitieke vraagstukken. Juist die combinatie maakt het eiland aantrekkelijk voor grootmachten – en kwetsbaar.

Europese reactie: militair signaal, maar beperkt

De Europese Unie besloot vorige week tot een symbolische, maar veelzeggende stap. Acht landen stuurden militairen naar Groenland voor wat officieel een “verkenningsmissie” wordt genoemd. Het gaat niet om een grootschalige troepenmacht, maar om een politiek signaal: Europa volgt de ontwikkelingen nauwlettend en accepteert geen eenzijdige machtsgreep.

Ook Nederland draagt bij aan die missie, zij het bescheiden. Ons land stuurt twee militairen mee. In Den Haag werd benadrukt dat het geen escalatie betreft, maar een teken van solidariteit met Denemarken en een bevestiging van Europese betrokkenheid bij de veiligheid van het gebied.

Trump slaat terug met economische druk

Dat Europese signaal viel bij Trump totaal verkeerd. Binnen enkele dagen kondigde hij forse handelsheffingen aan tegen landen die militairen naar Groenland sturen. Nederland, Noorwegen, Denemarken, Zweden, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk en Finland worden allemaal geraakt.

Vanaf 1 februari worden goederen uit deze landen belast met een importheffing van 10 procent. Op 1 juni wordt dat tarief verhoogd naar maar liefst 25 procent. Trump maakte duidelijk dat deze heffingen niet tijdelijk zijn: ze blijven gelden totdat er volgens hem “een deal over Groenland” is gesloten.

Het is een klassieke Trump-tactiek: economische druk gebruiken als politiek wapen. Voor Europese landen, die sterk afhankelijk zijn van handel met de Verenigde Staten, zijn de gevolgen potentieel groot.

Rob Jetten haalt hard uit

De reactie vanuit Nederland liet niet lang op zich wachten. Rob Jetten, die zich opmaakt voor het premierschap, nam geen blad voor de mond. Volgens hem is de tijd van voorzichtig diplomatiek taalgebruik voorbij.

“De softe aanpak richting Trump heeft niets opgeleverd,” stelt Jetten. “Dit gedrag is onacceptabel. Europa moet als machtsblok duidelijk laten zien waar de grens ligt.”

Jetten pleit ervoor dat de EU zich niet langer laat verdelen of intimideren. Hij benadrukt dat alleen een eensgezinde Europese reactie kan voorkomen dat de Verenigde Staten – of welke grootmacht dan ook – Europa onder druk zetten met dreigementen en sancties.

Hoe die tegenreactie er precies uit moet zien, laat Jetten bewust open. Maar zijn boodschap is helder: toegeven is geen optie meer.

Verdeelde toon binnen de Nederlandse politiek

Niet alle Nederlandse politici kiezen voor dezelfde scherpe lijn. CDA-leider Henri Bontenbal noemt het gedrag van Trump “tamelijk belachelijk”, maar waarschuwt tegelijkertijd voor overhaaste escalatie.

Volgens Bontenbal is het verstandig dat Europa nadenkt over forse economische tegenmaatregelen, maar hij benadrukt dat diplomatie altijd de voorkeur moet houden.

“Je moet ook niet overreageren,” aldus Bontenbal. “Handelsmaatregelen kunnen effectief zijn, maar laten we het hoofd koel houden.”

Die nuance laat zien hoe gevoelig de situatie ligt: Europa wil zich niet laten chanteren, maar ook geen handelsoorlog ontketenen die uiteindelijk burgers en bedrijven raakt.

De rol van Mark Rutte en de NAVO

Op de achtergrond speelt ook de NAVO een belangrijke rol. Mark Rutte, inmiddels NAVO-chef, heeft al overleg gehad met Donald Trump over de veiligheidssituatie rond Groenland. Dat gesprek zou gespannen, maar constructief zijn verlopen.

Rutte liet weten dat hij “blijft werken aan stabiliteit” en kondigde aan Trump later deze week opnieuw te ontmoeten tijdens het World Economic Forum in Davos. Het is daar dat achter gesloten deuren mogelijk verdere pogingen worden gedaan om de spanningen te de-escaleren.

Voor Rutte is het balanceren: enerzijds de trans-Atlantische band bewaken, anderzijds duidelijk maken dat bondgenoten niet onder druk gezet kunnen worden.

Europa op een kruispunt

De kwestie-Groenland raakt aan een groter vraagstuk: hoe assertief moet Europa zijn in een wereld waarin grootmachten steeds minder terughoudend zijn? De combinatie van militaire dreiging en economische sancties confronteert de EU met haar eigen kwetsbaarheid – en haar potentieel.

Steeds vaker klinkt de roep om een sterker, zelfstandiger Europa dat niet alleen economisch, maar ook geopolitiek gewicht in de schaal legt. De harde woorden van Jetten passen in die bredere beweging.

Wat staat er écht op het spel?

Hoewel Groenland geografisch ver weg lijkt, gaat het conflict over meer dan één eiland. Het raakt aan:

• soevereiniteit van Europese landen

• internationale rechtsorde

• economische stabiliteit

• en de vraag of machtspolitiek opnieuw de norm wordt

Als Trump erin slaagt om via druk en heffingen zijn zin door te drijven, vrezen Europese leiders dat dit een precedent schept. Vandaag Groenland, morgen een ander strategisch gebied.

Vooruitblik: confrontatie of compromis?

De komende weken worden cruciaal. Met de heffingen die op korte termijn ingaan, voelen Europese regeringen de tijdsdruk. Tegelijkertijd is er hoop dat gesprekken achter de schermen – onder meer in Davos – de scherpe randjes van het conflict kunnen afhalen.

Eén ding is duidelijk: Europa staat voor een test. Blijft het verdeeld en voorzichtig, of kiest het voor een gezamenlijke, harde koers? Met Rob Jetten die zich nu al profileert als uitgesproken leider, lijkt Nederland alvast te kiezen voor het laatste.

Of Donald Trump zich daardoor laat afremmen, is een tweede. Maar dat de Europese toon verandert, staat vast.