De Nederlandse douane onderschept de laatste jaren steeds vaker grote partijen illegale sigaretten. Regelmatig verschijnen berichten over miljoenen sigaretten die in havens, vrachtwagens of opslagplaatsen worden aangetroffen. Toch lijkt de illegale handel hardnekkig. Ondanks strengere controles en intensievere opsporing blijven goedkope sigaretten hun weg naar de markt vinden.

Dat roept de vraag op waarom de smokkel zo moeilijk volledig uit te bannen is. Volgens deskundigen spelen de hoge vraag, de grote winstmarges en steeds veranderende smokkelmethoden daarbij een belangrijke rol.

Douane intensiveert controles

Om de handel in illegale tabaksproducten tegen te gaan, heeft de douane de controles de afgelopen jaren verder uitgebreid.

In havens, op luchthavens en langs belangrijke transportcorridors worden geavanceerde scans, speurhonden en risicoprofielen ingezet om verdachte zendingen op te sporen. Ook worden gegevens over transporten steeds uitgebreider geanalyseerd, waardoor afwijkende routes of documenten sneller opvallen.

Daarnaast werken de douane, de FIOD en de politie nauw samen om niet alleen afzonderlijke vangsten te doen, maar ook de criminele netwerken achter de smokkel in kaart te brengen.

Hoge prijzen stimuleren illegale handel

De prijs van sigaretten is de afgelopen jaren flink gestegen door accijnsverhogingen en inflatie.

Daardoor wordt het prijsverschil tussen legale en illegale sigaretten groter. Voor sommige rokers vormt dat een reden om op zoek te gaan naar goedkopere alternatieven.

Volgens deskundigen blijft juist die voortdurende vraag een belangrijke drijfveer voor de illegale handel. Criminele organisaties kunnen daardoor grote winsten behalen, terwijl over de producten geen accijnzen worden afgedragen.

Smokkelroutes blijven veranderen

Illegale sigaretten bereiken Nederland via uiteenlopende routes.

Een deel is afkomstig uit Oost-Europa en de Balkan, terwijl ook transporten via Noord-Afrika en het Midden-Oosten regelmatig worden onderschept. Smokkelaars maken daarbij gebruik van verschillende tussenstops en logistieke constructies om de herkomst van de goederen minder zichtbaar te maken.

Door voortdurend van route of werkwijze te veranderen proberen zij controles te ontwijken.

Niet alleen containers

Waar vroeger vooral grote containertransporten in beeld waren, richten opsporingsdiensten zich tegenwoordig ook nadrukkelijk op kleinere zendingen.

Illegale sigaretten worden regelmatig verdeeld over meerdere pakketten of kleinere transporten. Individuele zendingen vallen daardoor minder snel op, terwijl de totale hoeveelheid alsnog aanzienlijk kan zijn.

Douanesystemen vergelijken daarbij onder meer vrachtpapieren, afzenders, bestemmingen en gewichten om afwijkingen op te sporen.

Illegale productie dichter bij Nederland

Naast smokkel uit het buitenland worden ook steeds vaker illegale sigarettenfabrieken binnen Europa ontdekt.

In loodsen worden complete productielijnen ingericht waar sigaretten worden geproduceerd en verpakt. Daarbij worden soms bekende merken nagebootst om de producten geloofwaardiger te laten lijken.

Volgens opsporingsdiensten verkort deze werkwijze de transportafstanden en maakt zij de distributie eenvoudiger.

Smokkelmethoden worden steeds creatiever

Criminele organisaties passen hun werkwijze voortdurend aan.

Sigaretten worden verborgen tussen legale goederen zoals meubels, bouwmaterialen of levensmiddelen. Ook worden aangepaste pallets, valse verzegelingen en onjuiste vrachtpapieren gebruikt om controles te omzeilen.

Daarnaast maken smokkelaars soms gebruik van kleinere transportmiddelen of alternatieve routes om minder op te vallen.

Volgens opsporingsdiensten ontstaat daardoor voortdurend een kat-en-muisspel tussen criminelen en handhavers.

Grote rol voor havens

Havens zoals Rotterdam behoren tot de grootste logistieke knooppunten van Europa.

Dagelijks arriveren daar enorme aantallen containers, waardoor het onmogelijk is om iedere lading volledig te controleren. Daarom wordt gewerkt met risicoanalyses en geavanceerde scanapparatuur om verdachte transporten te selecteren.

Ervaren douanemedewerkers spelen daarbij eveneens een belangrijke rol. Kleine afwijkingen in documenten of verzegelingen kunnen aanleiding zijn voor een uitgebreide controle.

Gezondheidsrisico’s

Naast het economische aspect wijzen deskundigen ook op de gezondheidsrisico’s van illegale sigaretten.

Omdat deze producten buiten het officiële toezicht worden geproduceerd, is niet altijd duidelijk welke stoffen erin verwerkt zijn of onder welke omstandigheden zij zijn gemaakt en opgeslagen.

Volgens gezondheidsorganisaties kunnen consumenten daardoor worden blootgesteld aan producten waarvan de samenstelling onbekend is.

Europese samenwerking

Nederland werkt samen met andere Europese landen aan de bestrijding van de illegale tabakshandel.

Zo worden gegevens uitgewisseld tussen opsporingsdiensten en wordt gebruikgemaakt van systemen waarmee legale tabaksproducten gedurende de gehele distributieketen kunnen worden gevolgd.

Daarnaast worden internationale onderzoeken uitgevoerd naar de financiële netwerken achter de smokkel.

Financiële gevolgen

De illegale handel heeft niet alleen gevolgen voor de overheid, maar ook voor legale ondernemers.

Door de verkoop van niet-belaste sigaretten loopt de overheid accijnsinkomsten mis, terwijl tabakswinkels en andere legale verkooppunten moeten concurreren met aanzienlijk lagere prijzen.

Bovendien kunnen transporteurs, opslagbedrijven of andere partijen die bewust betrokken zijn bij de smokkel zware straffen riskeren.

Blijvende uitdaging

Hoewel de douane regelmatig grote partijen onderschept en steeds geavanceerdere technieken inzet, verwachten deskundigen niet dat de illegale handel op korte termijn volledig zal verdwijnen.

Zolang er een aanzienlijke vraag bestaat naar goedkope sigaretten en de winstmarges hoog blijven, zullen criminele organisaties blijven zoeken naar nieuwe manieren om producten Europa binnen te brengen.

Daarom blijft de aanpak bestaan uit een combinatie van intensieve controles, internationale samenwerking en strafrechtelijk onderzoek. Volgens de opsporingsdiensten is dat noodzakelijk om de illegale handel zoveel mogelijk te beperken en de financiële opbrengsten voor criminele netwerken terug te dringen.