Coalitieakkoord stuit op stevige kritiek: langer doorwerken, kortere WW en hogere zorgkosten

Nog voordat alle plannen officieel zijn ingevoerd, roept het nieuwe coalitieakkoord al forse weerstand op. Niet alleen vanwege de inhoud, maar ook vanwege de stapeling van maatregelen die veel Nederlanders direct in hun dagelijks leven zullen voelen. Zo wordt de WW-duur verkort, gaat de pensioenleeftijd omhoog en stijgen de zorgkosten, terwijl bezuinigingen in de sociale zekerheid eveneens op tafel liggen.

Het akkoord markeert een duidelijke koerswijziging en zet de toon voor een politiek beladen periode. Omdat het kabinet beschikt over slechts 66 zetels, zal het voor vrijwel ieder wetsvoorstel steun moeten zoeken bij andere partijen. Dat belooft een uitdagend traject te worden.

Een minderheidskabinet met grote plannen

De coalitie heeft ambitieuze hervormingen aangekondigd die de komende jaren stap voor stap moeten worden ingevoerd. Door het ontbreken van een Kamermeerderheid is de politieke speelruimte beperkt. Elk afzonderlijk plan zal langs de meetlat van de Tweede Kamer worden gelegd, waarbij compromissen onvermijdelijk lijken.

Juist dat maakt de situatie spannend: ingrijpende maatregelen zonder vaste meerderheid zorgen vrijwel altijd voor felle debatten, zowel in Den Haag als daarbuiten.

Zorg: hogere kosten en strenger pakket

Eigen risico omhoog

Een van de meest besproken onderdelen is de zorg. Het eigen risico gaat in 2027 omhoog naar 460 euro. Tegelijk wil het kabinet voorkomen dat mensen bij één behandeling meteen in financiële problemen komen. Daarom wordt een maximum van 150 euro per behandeling ingevoerd.

Toch vrezen critici dat de jaarlijkse verhoging vooral mensen met een lager inkomen raakt, omdat zij relatief vaker zorg nodig hebben.

Bezuinigingen in het basispakket

Verder wordt het basispakket strenger. Vrij verkrijgbare medicijnen worden niet langer vergoed en er moet circa 150 miljoen euro worden bespaard op geneesmiddelen. Ook verdwijnt huishoudelijke hulp uit de basisverzekering per 2029; gemeenten springen alleen nog bij wanneer het echt niet anders kan.

Voor wijkverpleging gaat bovendien een eigen bijdrage gelden voor iedereen, wat opnieuw leidt tot zorgen over toegankelijkheid van zorg.

Preventie en leefstijl

Tegenover de bezuinigingen staan investeringen in preventie. Zo trekt het kabinet 35 miljoen euro uit om de vaccinatiegraad te verhogen. Ook komt er een suikertaks op frisdranken. Daarnaast wordt de minimumleeftijd voor sigaretten en sekswerk verhoogd naar 21 jaar.

Uitkeringen en toeslagen: korter, lager en eenvoudiger

Kortere WW

Op de arbeidsmarkt verandert eveneens veel. Waar de WW-uitkering nu maximaal twee jaar duurt, wordt die periode teruggebracht naar één jaar. Het kabinet wil hiermee mensen sneller laten doorstromen naar nieuw werk.

Critici wijzen erop dat dit vooral risico’s oplevert voor mensen in sectoren waar herplaatsing lastiger is.

Pensioen en AOW

De AOW-leeftijd wordt vanaf 2033 gekoppeld aan de gemiddelde levensverwachting. Door mensen langer te laten doorwerken, verwacht het kabinet 2,7 miljard euro te besparen. Voor veel werknemers betekent dit dat zij pas op latere leeftijd recht krijgen op een AOW-uitkering.

Arbeidsongeschiktheid

Wie arbeidsongeschikt raakt, krijgt in de toekomst vaak een lagere uitkering. De maximale uitkering daalt met 20 procent. Ook verdwijnt de speciale, hogere uitkering voor volledig arbeidsongeschikten (IVA) voor nieuwe gevallen. Dat punt leidt tot veel zorgen bij belangenorganisaties.

Vereenvoudiging toeslagen

Wel wil het kabinet het toeslagenstelsel vereenvoudigen. Kinderbijslag en kindgebonden budget worden samengevoegd tot één vast bedrag per kind. Ook komt er bijna gratis kinderopvang voor werkende ouders, via directe betaling aan kinderopvangorganisaties.

Daarnaast blijft er een aparte staatssecretaris verantwoordelijk voor het afhandelen van de toeslagenproblematiek, die nog altijd niet volledig is opgelost.

Asielbeleid: strenger, maar met spreiding

Op het gebied van asiel kiest het kabinet voor een strenger beleid. Bij een te hoge instroom kan een tijdelijke stop worden ingevoerd op asielprocedures, inclusief beperking van nareis voor mensen met subsidiaire bescherming, behalve in uitzonderlijke situaties.

De spreidingswet blijft bestaan, zodat asielzoekers eerlijk over gemeenten worden verdeeld. Ook komt er een asieltop, waarbij Nederland samen met andere EU-landen wil onderzoeken of aanvragen vaker buiten Europa kunnen worden afgehandeld.

Wonen: bouwen versnellen en hypotheekrenteaftrek blijft

Wonen krijgt de status van topprioriteit. De hypotheekrenteaftrek blijft bestaan en de overdrachtsbelasting voor investeerders wordt verlaagd naar 7 procent. Het kabinet wil regels schrappen om de bouw te versnellen, met nadruk op betaalbare koop- en huurwoningen.

Sociale huur krijgt wel strengere voorwaarden, zoals een vermogenstoets en een jaarlijkse inkomenscheck. Tegelijk wordt het splitsen en optoppen van woningen eenvoudiger en wordt gedeeld wonen voor jongeren en ouderen gestimuleerd om eenzaamheid tegen te gaan.

Ook wordt permanent wonen op vakantieparken toegestaan en mogen woningcorporaties makkelijker sociale huurwoningen verkopen om nieuwbouw te financieren.

Overige opvallende maatregelen

Het coalitieakkoord bevat daarnaast een breed scala aan maatregelen:

• Lelystad Airport opent voor defensie, vracht en vakantieverkeer (maximaal 10.000 vluchten)

• Schiphol krijgt een harde limiet van 478.000 vliegbewegingen, met stillere nachten

• Extra geld voor infrastructuur; de A27-verbreding bij Utrecht gaat niet door zoals gepland

• Fatbikes krijgen een eigen categorie met minimumleeftijd en helmplicht

• Alcoholslot in auto’s bij rijden onder invloed

• Onderwijs krijgt 1,5 miljard euro extra, met verplichte stagevergoeding en gratis schoolfruit

• Reclame voor online gokken wordt verboden

• Minimumleeftijd voor sociale media wordt in EU-verband 15 jaar

Politieke reacties: felle kritiek vanuit de oppositie

De oppositie reageert scherp. Geert Wilders spreekt van een onacceptabele maatregel rond het eigen risico en stelt dat dit mensen treft voor wie zorg nu al moeilijk betaalbaar is.

Ook GroenLinks-PvdA spreekt van een harde koers die vooral kwetsbare groepen raakt. Lilian Marijnissen noemt de plannen klassieke bezuinigingen waarbij volgens haar de lasten oneerlijk worden verdeeld.

Een hobbelige route vooruit

De plannen uit het coalitieakkoord zijn omvangrijk en raken vrijwel alle domeinen van het dagelijks leven. Omdat het kabinet geen meerderheid heeft, zal het per voorstel steun moeten zoeken. Dat maakt de komende maanden politiek onzeker en maatschappelijk beladen.

Wat vaststaat: de discussie is nog maar net begonnen. De combinatie van hogere lasten, hervormingen en politieke verdeeldheid zorgt ervoor dat het akkoord de gemoederen voorlopig flink zal blijven bezighouden.