De spanning tussen Rusland en de NAVO loopt verder op. De hoogste militairen van de 32 NAVO-landen kwamen afgelopen weekend bijeen in Kopenhagen om onder meer de verdediging van het bondgenootschap, steun aan Oekraïne en de Russische dreiging te bespreken. De Belgische defensiechef Frederik Vansina gebruikt stevige woorden over de huidige situatie: „We zien toch dat we in een escalatie zitten met Rusland.”

De waarschuwing komt op een moment waarop verschillende Europese landen zich zorgen maken over Russische militaire en hybride activiteiten.

Ook de NAVO zelf spreekt inmiddels openlijk over recente incidenten. Voorzitter van het Militair Comité admiraal Giuseppe Cavo Dragone wees na de bijeenkomst onder meer op luchtruimschendingen, drone-incidenten en hybride activiteiten die volgens het bondgenootschap aan Rusland kunnen worden toegeschreven.

De NAVO benadrukt tegelijkertijd dat het bondgenootschap waakzaam en voorbereid wil blijven.

Hoogste NAVO-militairen bijeen

De bijeenkomst vond plaats op 18 en 19 september in de Deense hoofdstad Kopenhagen.

Daar kwamen de defensiechefs van alle 32 NAVO-lidstaten samen met onder anderen Cavo Dragone en de hoogste militaire commandanten van het bondgenootschap.

Op de agenda stonden de verdere versterking van de gezamenlijke verdediging, militaire paraatheid, nieuwe technologie en de voortzetting van de steun aan Oekraïne.

Ook de Belgische generaal Frederik Vansina was aanwezig. De NAVO bevestigt hem als de huidige Belgische Chief of Defence en deelnemer aan de bijeenkomst.

‘We zitten in een escalatie met Rusland’

Na afloop sprak Vansina tegenover VTM over zijn zorgen.

„We zien toch dat we in een escalatie zitten met Rusland”, aldus de generaal.

Hij koppelt dat onder meer aan de 00rlog in Oekraïne.

Volgens Vansina verloopt de strijd daar niet zoals Rusland oorspronkelijk had voorzien en is aan het front op veel plaatsen sprake van een relatief statische situatie.

Tegelijkertijd blijft Oekraïne sterk afhankelijk van militaire en financiële steun vanuit westerse landen.

Volgens Vansina probeert Rusland die steun onder druk te zetten.

Waarschuwing voor hybride 00rlogvoering

De Belgische defensiechef spreekt daarbij over een escalatie van hybride activiteiten.

Daaronder kunnen verschillende vormen van druk vallen die onder het niveau van een traditionele militaire aanval blijven, zoals sabotage, cyberoperaties, beïnvloedingscampagnes en andere ontwrichtende acties.

Vansina stelt dat dergelijke middelen kunnen worden ingezet om Europese landen af te schrikken en zo de steun voor Oekraïne te verminderen.

De NAVO zelf sprak na de bijeenkomst eveneens over recente „hybride activiteiten” en pogingen om de vastberadenheid van het bondgenootschap te testen.

NAVO bereidt verdediging verder voor

De militaire leiders bespraken in Kopenhagen daarom niet alleen de huidige 00rlog in Oekraïne.

Een belangrijk onderwerp was ook de vraag hoe de NAVO haar eigen grondgebied beter kan verdedigen wanneer de veiligheidssituatie verder verslechtert.

Cavo Dragone benadrukte dat de lidstaten de afspraken van eerdere NAVO-toppen nu moeten vertalen naar concrete militaire capaciteit.

Het gaat daarbij onder meer om voldoende materieel, personeel, technologie en een hogere operationele gereedheid.

De NAVO presenteert die maatregelen als afschrikking en verdediging.

Zorgen over oostflank

Vooral landen aan de oostelijke flank van het NAVO-grondgebied volgen de ontwikkelingen rond Rusland nauwlettend.

Vansina zegt dat binnen Europa inmiddels nadrukkelijk wordt gesproken over scenario’s waarin Rusland eerder dan voorheen gedacht de NAVO verder zou kunnen testen.

Daarbij noemt hij als mogelijk scenario een beperkte territoriale actie tegen een Baltische NAVO-lidstaat.

Het gaat om een scenario waartegen militaire planners zich willen voorbereiden, niet om een bevestiging dat Rusland daadwerkelijk besloten heeft zo’n aanval uit te voeren.

Dat onderscheid is belangrijk.

Wanneer zou Rusland daartoe in staat zijn?

De afgelopen jaren hebben Europese defensie- en veiligheidsfunctionarissen verschillende termijnen genoemd waarbinnen Rusland zijn strijdkrachten voldoende zou kunnen herstellen om een grotere militaire dreiging voor de NAVO te vormen.

Vansina zegt dat hij tijdens gesprekken inmiddels meer bezorgdheid hoort dat die termijn korter kan worden.

Volgens hem gaan sommige leiders van Oost-Europese landen, maar ook vertegenwoordigers van grotere Europese landen, er niet langer automatisch vanuit dat er nog tot 2029 of 2030 tijd is.

Dat blijft een inschatting van mogelijke toekomstige militaire capaciteit en geen voorspelling dat Rusland daadwerkelijk op een bepaald moment een NAVO-land zal aanvallen.

Scenario in de Baltische Staten

Een van de scenario’s die volgens Vansina ter sprake zijn gekomen, is dat Rusland zou proberen een beperkt stuk grondgebied van een Baltische staat te bezetten.

„En dat is voor het eerst dat ik dat gehoord heb”, aldus de Belgische generaal.

Estland, Letland en Litouwen zijn alle drie lid van de NAVO.

Een gewapende aanval op een van die landen zou daarom onmiddellijk de vraag oproepen hoe de overige bondgenoten gezamenlijk reageren.

Wat betekent Artikel 5?

Daarbij speelt Artikel 5 van het Noord-Atlantisch Verdrag een centrale rol.

Dit artikel bepaalt dat een gewapende aanval op één of meerdere NAVO-landen wordt beschouwd als een aanval op alle bondgenoten.

Dat betekent niet dat ieder land automatisch exact dezelfde militaire actie uitvoert.

Iedere bondgenoot neemt de maatregelen die hij noodzakelijk acht, waaronder indien nodig het gebruik van gewapende macht.

Het uiteindelijke doel is de veiligheid van het aangevallen NAVO-land en het gehele bondgenootschap te herstellen.

‘De NAVO is sterk’

Vansina benadrukt dat de NAVO voorbereid wil zijn op dergelijke situaties.

„De NAVO is sterk. We hebben goede plannen. We hebben goede troepen”, zegt hij.

Die boodschap sluit aan bij wat Cavo Dragone na de bijeenkomst in Kopenhagen verklaarde.

Volgens de NAVO-topmilitair blijft het bondgenootschap waakzaam en staat het klaar om het volledige NAVO-grondgebied te verdedigen.

Dat is ook een belangrijk onderdeel van de afschrikkingsstrategie: duidelijk maken dat een militaire aanval op een lidstaat een gezamenlijke reactie kan oproepen.

Rusland nog altijd in staat veel wapens te produceren

Vansina waarschuwt tegelijkertijd tegen het onderschatten van Rusland.

De 00rlog in Oekraïne heeft het Russische leger grote verliezen aan personeel en materieel gekost en de Russische economie staat onder druk van internationale sancties.

Dat betekent volgens de generaal echter niet dat Rusland militair is uitgeschakeld.

Hij wijst onder meer op de Russische productiecapaciteit voor drones en munitie.

Volgens Vansina blijft Rusland in staat grote hoeveelheden militair materieel te produceren en verliezen gedeeltelijk aan te vullen.

De precieze productieaantallen die in het publieke debat worden genoemd, zijn niet altijd onafhankelijk te controleren en kunnen per definitie en bron sterk verschillen.

Rusland heeft internationale partners

Ook internationaal opereert Rusland volgens Vansina niet volledig geïsoleerd.

Hij wijst op de banden met onder meer Noord-Korea en Iran en op de omvangrijke strategische relatie met China.

Vansina spreekt in dat verband over een „autocratisch blok”.

Die term is zijn eigen politieke en strategische karakterisering; de relaties tussen deze landen verschillen onderling sterk en vormen geen equivalent van de formele NAVO-alliantie.

Wel is duidelijk dat samenwerking met verschillende landen Rusland tijdens de 00rlog economisch en militair ondersteuning heeft gegeven.

NAVO wil sneller kunnen reageren

De militaire bijeenkomst in Kopenhagen stond daarom sterk in het teken van paraatheid.

De NAVO wil sneller nieuwe militaire technologie kunnen invoeren en voldoende wapens en munitie kunnen aanschaffen.

Volgens het bondgenootschap is richting de defensie-industrie bovendien duidelijk gemaakt dat de NAVO-landen op grotere schaal willen inkopen en dat producenten sneller en voorspelbaarder moeten kunnen leveren.

Ook de lessen uit de 00rlog in Oekraïne spelen daarbij een belangrijke rol.

Met name drones hebben de moderne 00rlogsvoering in korte tijd ingrijpend veranderd.

Geen aanwijzing dat 00rlog met NAVO vaststaat

Ondanks de stevige waarschuwingen is er een belangrijk verschil tussen een verhoogde dreiging en de conclusie dat een Russische aanval op NAVO-grondgebied onvermijdelijk is.

De uitspraken van Vansina gaan over militaire risico’s, scenario’s en de noodzaak om voorbereid te zijn.

Er is geen publiek bewijs dat Rusland al een definitief besluit heeft genomen om een NAVO-lidstaat militair aan te vallen.

De NAVO probeert juist door versterking van haar verdediging de kosten en risico’s van een eventuele aanval zo groot te maken dat die wordt afgeschrikt.

‘Wij zullen Rusland nooit aanvallen’

Vansina benadrukt eveneens dat de NAVO zichzelf als defensief bondgenootschap ziet.

„De NAVO is een defensieve organisatie. Wij zullen Rusland nooit aanvallen. Maar als Rusland ons ooit aanvalt, zullen we keihard terugslaan”, aldus de generaal.

Ook vanuit de NAVO-top klinkt die boodschap.

Cavo Dragone verklaarde na de bijeenkomst dat recente Russische activiteiten volgens het bondgenootschap de vastberadenheid van de lidstaten op de proef stellen, maar dat de NAVO gereed blijft om het grondgebied van haar leden te verdedigen.

De waarschuwingen betekenen daarmee niet dat een 00rlog tussen Rusland en de NAVO volgens de militaire leiders vaststaat. Ze laten wel zien dat binnen het bondgenootschap serieus rekening wordt gehouden met een verdere verslechtering van de veiligheidssituatie. De militaire voorbereiding wordt daarom versneld, vooral aan de oostelijke flank van het NAVO-gebied.