Het weer laat zich dit weekend van zijn meest winterse kant zien. Het KNMI heeft voor meerdere provincies code oranje afgegeven vanwege sneeuwbuien, bevriezing en verraderlijke omstandigheden op de weg. Volgens het weerinstituut staat ons een pittige dag te wachten, met lokaal flinke sneeuwhoeveelheden en een combinatie van kou, wind en gladheid die de situatie extra uitdagend maakt. Ook andere weerdiensten waarschuwen dat vooral het midden van het land rekening moet houden met snel veranderende omstandigheden.

Code oranje uitgebreid naar meerdere provincies

Code oranje geldt momenteel voor Noord-Brabant, Zuid-Holland, Utrecht en Gelderland. In deze provincies kan in korte tijd vijf tot tien centimeter sneeuw vallen. Dat zijn voor Nederlandse begrippen aanzienlijke hoeveelheden, zeker omdat de sneeuw deels in intensieve buien naar beneden komt. In combinatie met temperaturen rond of onder het vriespunt zorgt dat voor een verhoogd risico op gladheid.

In de kustprovincies speelt naast sneeuw ook de wind een belangrijke rol. Daar waait het stevig tot hard, wat de gevoelstemperatuur flink naar beneden trekt. Sneeuw kan door de wind opwaaien, waardoor het zicht plotseling sterk kan verminderen. Dat maakt autoritten en andere verplaatsingen extra risicovol.

In de rest van het land geldt code geel. Even leek Noord-Holland ook onder code oranje te vallen, maar in de loop van de ochtend is die waarschuwing weer teruggeschakeld naar geel. Dat betekent niet dat het daar probleemloos is: ook bij code geel kan sprake zijn van gladheid en winterse buien, alleen is de kans op extreme situaties iets kleiner.

Midden van het land extra kwetsbaar

Vooral het midden van Nederland moet vandaag rekening houden met een snel wit wordend landschap. Juist daar kunnen sneeuwbuien elkaar in rap tempo opvolgen, waardoor de sneeuw zich kan ophopen. Omdat het kerstvakantie is, rijdt er bovendien minder verkeer dan normaal. Dat klinkt misschien gunstig, maar heeft een keerzijde: strooizout wordt minder goed ingereden, waardoor het effect ervan afneemt.

Door de aanhoudende vorst kan nat wegdek in korte tijd bevriezen. Dat betekent dat zelfs wegen die er op het eerste gezicht nat uitzien, ineens spekglad kunnen zijn. Bruggen, viaducten en op- en afritten zijn daarbij extra gevoelig. Wie vandaag de weg op gaat, moet daar nadrukkelijk rekening mee houden.

Non-stop strooien en bijzondere maatregelen

Rijkswaterstaat is sinds Nieuwjaarsdag onafgebroken bezig met strooien. Inmiddels is er al meer dan zeven miljoen kilo zout gebruikt om de belangrijkste wegen begaanbaar te houden. Toch is strooien niet altijd voldoende, zeker niet bij extreme gladheid zoals ijzel of hardnekkige ijsplaten.

In zulke gevallen worden speciale machines ingezet. Een opvallend voorbeeld is de zogeheten ‘Lavastroom’, een voertuig dat met hitte ijs kan wegbranden. Deze machine werd vrijdag nog ingezet op de A2 tussen Den Bosch en Vught om een gevaarlijke ijslaag te verwijderen. Het geeft aan hoe serieus de situatie wordt genomen en hoe uitzonderlijk de omstandigheden zijn.

Flinke kans op een dik sneeuwdek

Ook Weerplaza ziet een grote kans op een echt winters weekend. Vooral in de nacht van vrijdag op zaterdag is al veel sneeuw blijven liggen, omdat de temperaturen laag genoeg waren om dooi te voorkomen. Overdag kan de sneeuw door nieuwe buien verder aangroeien.

De sneeuwbuien trekken vanuit het noordwesten het land binnen, maar het blijft lastig om precies te voorspellen waar de zwaarste buien terechtkomen. In Utrecht en Gelderland lijkt de kans op vijf tot tien centimeter sneeuw het grootst, maar ook elders kan tijdens een enkele bui zomaar één tot drie centimeter vallen. Dat betekent dat plaatselijke verschillen groot kunnen zijn: het ene dorp ligt onder een dikke witte laag, terwijl het tien kilometer verderop grotendeels meevalt.

Vrijdag al wakker in een winterlandschap

Veel mensen werden vrijdag al wakker in een opvallend winters decor. In de heuvels rond Nijmegen lag plaatselijk zo’n zeven centimeter sneeuw, en ook in Noord-Limburg konden inwoners volop genieten van sneeuwpret. Kinderen trokken er met sleeën op uit, terwijl anderen foto’s deelden van witgekleurde tuinen en straten.

Die sneeuw bleef grotendeels liggen dankzij de lage temperaturen. Dat maakt het weekend extra winters, maar vergroot tegelijk de kans op gladheid. Waar sneeuw wordt platgereden of aangestampt, kan een harde, gladde laag ontstaan die lastig te bestrijden is.

Wind en gevoelstemperatuur

Naast sneeuw speelt ook de wind een belangrijke rol in hoe het weer wordt ervaren. In de kustprovincies kan de wind krachtig tot hard zijn, waardoor de gevoelstemperatuur meerdere graden lager ligt dan de thermometer aangeeft. Zelfs bij een temperatuur net onder nul kan het dan aanvoelen als strenge vorst.

Die combinatie van kou en wind maakt buitenactiviteiten onaangenaam en soms zelfs risicovol. Wie naar buiten moet, doet er goed aan zich warm te kleden en rekening te houden met de mogelijkheid van onderkoeling, vooral bij langere tijd buiten zijn.

Advies aan weggebruikers

Met deze weersomstandigheden is voorzichtigheid geboden. Rijkswaterstaat en andere instanties roepen weggebruikers op hun rijstijl aan te passen: lagere snelheid, grotere afstand houden en abrupte manoeuvres vermijden. Ook wordt geadviseerd alleen de weg op te gaan als dat echt noodzakelijk is.

Voor fietsers en voetgangers geldt hetzelfde. Fietspaden en stoepen worden vaak later of minder intensief gestrooid dan hoofdwegen. Goede verlichting, antislipzolen en extra alertheid zijn geen overbodige luxe.

Vooruitblik: een echt winters weekend

Alles wijst erop dat dit weekend een van de meest winterse periodes van de afgelopen jaren wordt. Met sneeuwhoeveelheden tot tien centimeter, aanhoudende kou en verraderlijke gladheid is het weerbeeld allesbehalve doorsnee. Voor liefhebbers van winterweer is dat genieten, voor anderen vooral een kwestie van aanpassen en opletten.

Wat er na het weekend gebeurt, is nog niet helemaal zeker. Sommige modellen laten zien dat de winterse buien langzaam afnemen, terwijl andere berekeningen wijzen op aanhoudend koud en wisselvallig weer. Eén ding is duidelijk: vandaag en de komende dagen vraagt het weer om extra aandacht en voorzichtigheid. De winter is voorlopig nog niet van plan Nederland los te laten.